Zo verliep de eerste Dodenherdenking in Arnhem in 1946

In dit artikel:

Een jaar na de bevrijding hield Arnhem op 4 mei 1946 voor het eerst een officiële herdenking voor oorlogsslachtoffers en de bevrijders. Duizenden Arnhemmers verzamelden zich op het toen nog nieuwe Airborneplein om de omgekomen geallieerde soldaten te eren; volgens de Arnhemsche Courant voelde de vastgestelde minuut stilte echter onvoldoende om het offer te omvatten. De krant beschreef indringende taferelen, zoals een grootvader die zijn pratende kleinkind met een vinger op de mond tot stilte bracht zodat het besef echt doordrong.

Tegelijk vonden ceremonies plaats op de Airbornebegraafplaats in Oosterbeek, waar in september van dat jaar ook een grotere herdenking van de Slag om Arnhem plaatsvond. Destijds bestond er nog geen centraal monument op het huidige Airborneplein; verschillende plekken droegen zorg voor de nagedachtenis. Tijdens de plechtigheid sprak dominee Jacobus Overduin, die de oorlog had overleefd nadat hij wegens kritiek op de bezetter driemaal was gevangengezet en in Dachau had gezeten. Hij benadrukte de emotionele en morele plicht van overlevenden ten opzichte van hen die hun leven gaven: “Wij kunnen niet staan op historische grond zonder de ontroering te ondergaan van de nagedachtenis van hen, die hun bloed gaven voor onze vrijheid.”

De herdenking van 1946 legde hiermee een beginvast ritueel vast: jaarlijks stilstaan bij de slachtoffers van oorlogsgeweld en het eerbetoon aan degenen die voor de vrijheid vielen.